Orkuskipti og áhrif þeirra á samfélög

Vinnustofa um orkuskipti og áhrif þeirra á samfélög fór fram í Háskóla Íslands þann 11. mars 2026. Markmið vinnustofunnar var að skapa opinn vettvang fyrir samtal um helstu áskoranir og rannsóknargetu hér á landi á sviði orkuskipti og áhrifa þeirra á samfélög, efla vísindasamstarf og styrkja sókn íslenskra aðila í erlenda samkeppnissjóði.

Háskólinn á Akureyri, Háskóli Íslands, Norðurslóðanet Íslands og Rannís stóðu að vinnustofunni sem er sú þriðja í röð fjögurra vinnustofa verkefnisins Sterkari staða Norðurslóðarannsókna á Íslandi. Vinnustofuröðin miðar að því að efla samtal og samráð rannsóknarumhverfisins hérlendis um málefni norðurslóða og er fjármagnað af samstarfssjóði háskóla á vegum menningar- nýsköpunar- og háskólaráðuneytisins. 

Dagskrá: 

9:30 Opnun vinnufundar og kynning á niðurstöðum fyrri vinnufunda  

9:40 Núverandi staða og horfur í orkuskiptum á Íslandi 

Jón Ásgeir Haukdal Þorvaldsson, teymisstjóri orkuskipta og orkunýtni hjá Umhverfis- og orkustofnun. 

9:55 Breytt loftslag – hvað nú? 

Hildigunnur H. H. Thorsteinsson, forstjóri Veðurstofu Íslands  

10:05 – 10:15 Sjálfbært samfélag knúið endurnýjanlegri orku 

Ívar Kristinn Jasonarson, sérfræðingur á deild loftslags og grænna lausna hjá Landsvirkjun 

10:15 – 10:25 Rammaáætlun og áhrif hennar á nærsamfélög

Hjalti Jóhannesson, sérfræðingur við Rannsóknarmiðstöð Háskólans á Akureyri  

10:25– 10:40 Kaffihlé  

10:40 – 10:50 Kynning á verklagi vinnuhópa 

10:50 - 12:00 Fyrsta umræða vinnuhópa  

12:00 – 13:00 Hádegismatur 

13:00 – 14:00 Kynning á rannsóknarverkefnum á sviði orkuskipta  

• Orkuskipti á mörkum lands og sjávar: Rannsóknainnviðir sem forsenda sjálfbærrar þróunar, Anett Blischke, jarðfræðingur hjá ÍSOR 
• Energy at a Crossroads: Consensus and Contradiction in Iceland's Transition, Randall Morgan Greene, fagstjóri meistaranáms í sjávarbyggðafræði við Háskólasetur Vestfjarða 
• Orku- og loftslagsréttur, Ragnheiður E. Þorsteinsdóttir, lektor við Lagadeild Háskólans á Akureyri 
• Staðan í orkuskiptum bújarða - helstu áskoranir og tækifæri, Eyjólfur Guðmundsson, aðstoðarrektor LBHÍ 
• Towards Sustainable Energy Development, Brynhildur Davíðsdóttir, prófessor í umhverfis- og auðlindafræði við Háskóla Íslands, Eyjólfur Ingi Ásgeirsson,  prófessor við Verkfræðideild Háskólans í Reykjavík, Hlynur Stefánsson, prófessor við Verkfræðideild Háskólans í Reykjavík 

14:00 – 14:15 Kaffihlé 

14:15 – 14:25 Tækifæri í alþjóðlegum styrktarsjóðum á sviði orkuskipta og norðurslóðatengdra málefna 

Björg María Oddsdóttir, Egill Þór Níelsson, Kolbrún Bjargmundsdóttir og Sandra Berg Cepero, sérfræðingar hjá Rannís 

14:25 – 15:15 Önnur umræða vinnuhópa 

15:15 – 15:30 Kynning á niðurstöðum vinnuhópa 

15:30 – 15:40 Lokaorð  

15:40 – 16:00 Léttar kaffiveitingar og tengslaviðburður  

Í upphafi vinnustofunnar voru nokkrir aðilar sem tengjast málefnasviðinu með erindi. Erindin voru gott innlegg fyrir umræður vinnuhópanna sem komu í kjölfarið.

Jón Ásgeir Haukdal Þorvaldsson frá Umhverfis- og Orkustofnun fjallaði um núverandi stöðu og horfur í orkuskiptum á Íslandi. Farið var yfir markmið Íslands á sviði orkuskipta og rýnt í spár um hvort og hvernig við Ísland nær sínum markmiðum.

Hildigunnur H. H. Thorsteinsson, Forstjóri Veðurstofu Íslands fjallaði um breytt loftslag og áhrif þess á orkuskipti. M.a. var farið yfir breytt úrkomumynstur, hopun jökla og aukna tíðni og umfang öfgakenndra veðuratburða og áhrif þeirra á vatnsbúskap, orkuframleiðslu og innviði.

Ívar Kristinn Jasonarson, sérfræðingur á deild loftslags og grænna lausna hjá Landsvirkjun fjallaði um framtíðarsýn Landsvirkjunar um sjálfbæran heim, knúinn endurnýjanlegri orku í takt við langtímamarkmið stjórnvalda um að anna allri orkuþörf í landinu með endurnýjanlegum orkugjöfum.

Hjalti Jóhannesson, sérfræðingur við Rannsóknarmiðstöð Háskólans á Akureyri kom fram sem fulltrúi rammaáætlunar en hann situr í faghópi 3 sem fjallar um áhrif á nærsamfélag. Erindið fór yfir hvernig rammaáætlun nýtist við úrlausn ágreinings um nýtingu auðlinda, flokkun virkjanakosta og hvernig áhrif á nærsamfélag er metið samkvæmt henni.

Fimm kynningar á rannsóknaverkefnum og rannsóknasamstarfi við íslenskar rannsóknarstofnanir og háskóla voru haldnar til þess að leiða hópinn inn í aðra umræðu. Þær sýndu fram á þróttmikið rannsóknastarf og spennandi verkefni á sviði orkuskipta og áhrifa þeirra á samfélög.

Anett Blischke, jarðfræðingur hjá ÍSOR flutti erindið Orkuskipti á mörkum lands og sjávar: rannsóknainnviðir sem forsenda sjálfbærrar þróunar. Erindið fjallaði m.a. annars um þróun aðferða við að kanna möguleika nýtingu á vindorku á hafi og jarðhita á strandsvæðum.

Randall Morgan Greene, fagstjóri meistaranáms í Sjávarbyggðafræði við Háskólasetur Vestfjarða flutti erindið Energy at a Crossroads: Consensus and Contradiction in Iceland's Transition.

Ragnheiður E. Þorsteinsdóttir, lektor við Lagadeild Háskólans á Akureyri fjallaði um orku- og loftlagsrétt og raforkuráðstefnu lagadeildar Háskólans á Akureyri þar sem fjallað var um orkuöryggi og hvernig hægt sé að tryggja það til framtíðar.

Eyjólfur Guðmundsson, aðstoðarrektor Landbúnaðarháskóla Íslands fjallaði um stöðuna í orkuskiptum bújarða. Í erindinum fjallaði hann um áskoranir og tækifæri í landbúnaði, m.a. hvernig drónar og tækninýjungar geta nýst bændum í orkuskiptum.

Brynhildur Davíðsdóttir, prófessor í umhverfis- og auðlindafræði við Háskóla Íslands, Eyjólfur Ingi Ásgeirsson,  prófessor við Verkfræðideild Háskólans í Reykjavík og Hlynur Stefánsson, prófessor við Verkfræðideild Háskólans í Reykjavík fjölluðu um rannsóknarsamstarf sitt og rannsóknir sínar á sviði oruskipta undir yfirskriftinni Orkuþróun í átt að sjálfbærni. Markmið rannsóknarinnar er að skýra áhrif orkuskipta á hin ýmsu þemu sjálfbærni, meta og bera saman mismunandi þróunarferla orkukerfa og greina hvaða stjórntæki þarf til að hvetja til æskilegrar þróunar.